×

Ostrzeżenie

Joomla\CMS\Filesystem\Folder::create: Ścieżki nie ma wśród ścieżek open_basedir.

„Czas przejść na dietę, stanowczo za dużo ostatnio przytyłam/przytyłem” - to zdanie każdego dnia wypowiada miliony ludzi na całym świecie. Bo powszechnie słowo „dieta” kojarzone jest właśnie z dietą odchudzającą. Wielu osobom wyraz ten kojarzy się także z chorobą – kiedy coś nam dolega lekarze zalecają przejście na odpowiednią dietę. Dlatego też, kiedy przeciętny Kowalski wypowiada słowo „dieta” zwykle myśli wyłącznie o ograniczeniach i wyrzeczeniach żywieniowych, jakie czekają go w czasie odchudzania lub choroby.

Jednak w rzeczywistości termin ten ma znacznie szersze znaczenie ponieważ „dieta” pochodzi od greckiego słowa „diaita” czyli „styl życia” i oznacza po prostu „sposób odżywiania”. W słowie tym nie jest zawarta żadna ocena, pozytywna bądź negatywna. Dlatego można powiedzieć, że w zasadzie każdy z nas, przez całe życie jest na jakiejś diecie, nawet jeśli nie stara się trzymać żadnych konkretnych reguł żywieniowych. Nie ważne czy się odchudzasz, czy starasz się przytyć, czy zdrowo się odżywiasz czy też jesz wyłącznie produkty powszechnie uważane za niezdrowe – to twój zwyczajowy sposób odżywiania czyli po prostu twoja dieta.

Przy okazji warto też wyjaśnić kolejne, potocznie wszystkim znane, lecz nie zawsze właściwie rozumiane pojęcia – żywienie i odżywianie. To pojęcia bardzo zbliżone, w zasadzie tożsame. Żywienie/odżywianie nie jest jednak synonimem jedzenia, bo nie zawsze to co jemy właściwie i wystarczająco odżywia nasz organizm.

Czym zatem jest żywienie/odżywianie? To dostarczanie organizmowi odpowiednich składników odżywczych, czyli substancji chemicznych niezbędnych do prawidłowego wzrostu, rozwoju i funkcjonowania organizmu. Składniki te dostarczamy spożywając różnorodne pokarmy w postaci produktów, potraw lub napojów.

Kluczowa rola urozmaicenia

Nasz organizm do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje każdego dnia odpowiedniej ilości energii oraz składników odżywczych, wśród których najważniejsze są:

- białka (aminokwasy) – pełnią w organizmie rolę budulca i regulatora. Budują wszystkie tkanki ustroju człowieka, a pod postacią enzymów i hormonów regulują procesy przemiany materii i większość funkcji organizmu. Odpowiednia ilość i jakość białka w diecie ma kluczowe znaczenie dla procesów wzrostu, rozwoju i regeneracji organizmu. Szczególne znaczenie ma 8 aminokwasów wchodzących w skład białek, których nasz organizm nie potrafi samodzielnie wytworzyć – nazywamy je egzogennymi i codziennie powinniśmy dostarczać je do organizmu z pożywieniem. Do aminokwasów egzogennych należą: fenyloalanina, izoleucyna, leucyna, metionina, treonina, lizyna, tryptofan oraz walina.

- tłuszcze (kwasy tłuszczowe) - tłuszcz pokarmowy jest doskonałym źródłem energii, której każdego dnia potrzebujemy (każdy gram tłuszczu dostarcza do organizmu około 9 kcal, podczas gdy 1g białek lub węglowodanów dostarcza tylko 4 kcal). Tłuszcze stanowią budulec błon komórkowych i hormonów, utrzymują narządy wewnętrzne w stabilnej pozycji, a także chronią nasz organizm przed nadmierną utratą ciepła.

Szczególnie ważna jest odpowiednia ilość tzw. niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Związków z tej grupy nasz organizm nie potrafi sam syntetyzować. Do NNKT należą dwie rodziny kwasów tłuszczowych o nieco odmiennych właściwościach: omega-3 (najważniejsze to: kwas alfa-linolenowy oraz długołańcuchowe kwasy EPA i DHA) oraz omega-6 (najważniejszy przedstawiciel tej grupy to kwas linolowy). Ważna jest nie tylko bezwzględna ilość tych związków, ale też ich wzajemne proporcje.

Gdzie je znajdziemy? W tłustych rybach morskich oraz w bogatotłuszczowych produktach roślinnych - niektórych olejach (np. lnianym, rzepakowym), orzechach, pestkach oraz dobrej jakości margarynach kubkowych.

- składniki mineralne – w organizmie człowieka występuje około 60 różnych pierwiastków chemicznych, jednak nie wszystkie uważane są za niezbędne. Do składników mineralnych, które codziennie powinniśmy dostarczać do organizmu należą wszystkie makroskładniki czyli: wapń, fosfor, magnez, potas, sód, chlor i siarka. Za niezbędne uważane są też te mikroskładniki, których deficyt powoduje u człowieka charakterystyczne objawy, cofające się po uzupełnieniu niedoboru lub gdy wyjaśniona zostanie dokładna funkcja jaką dany pierwiastek spełnia w ustroju. Oba te kryteria spełnione są dla: żelaza, cynku, miedzi, kobaltu, jodu, molibdenu i selenu. Lista niezbędnych pierwiastków nie jest zamknięta i w miarę rozwoju badań poszerza się.

- witaminy – choć nie są źródłem energii, ani strukturalnymi składnikami tkanek bez wątpienia są nam niezbędne dla zachowania zdrowia i właściwego przebiegu procesów metabolicznych. Są związkami, których generalnie organizm sam nie potrafi wywarzać. Wyjątek stanowią niektóre witaminy z grupy B oraz witamina K, których małe ilości wytwarzane są w przewodzie pokarmowym przez obecną tam mikroflorę jelitową, uważa się jednak że są to ilości zbyt małe, by w pełni pokryć nasze codzienne zapotrzebowanie. Niedobór witamin prowadzi do chorób (awitaminozy), zaburzeń (hipowitaminozy) oraz zwiększa ryzyko zapadnięcia na choroby cywilizacyjne. Witaminy dzielimy na dwie zasadnicze grupy: witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (witamina A, D, E i K) oraz witaminy rozpuszczalne w wodzie (witamina C, witaminy z grupy B - B1, B2, B6, B12, a także witamina H, kwas pantotenowy i kwas foliowy)

Właściwe (racjonalne) żywienie powinno zatem w pełni pokrywać zapotrzebowanie człowieka na wszystkie niezbędne składniki odżywcze, a tym samym być dostosowane do indywidualnych cech każdej osoby takich jak: wiek, płeć, zapotrzebowanie energetyczne, rodzaj wykonywanej pracy, stan zdrowotny, klimat w którym żyje dana osoba oraz innych czynników. Im bardziej urozmaicona jest nasza dieta tym większa szansa, że żadnego z ważnych składników w niej nie zabraknie.

Dorota Osóbka

Dietetyk

powrót